icon filter Resono Pin 1 Resono Pin 2 Resono Pin 3
Jeanne van Rutten

Internationale vrouwendag in het Mauritshuis met cultuuraanjager Jeanne

Favorieten

Na een moeilijke tijd staat de stad vol cultuur weer ‘aan’. Dit is hét moment om Den Haag te ontdekken en te beleven. Maak hier kennis met de Haagse cultuuraanjagers: één van deze zes creatieve cultuurliefhebbers gaat iedere maand op pad in cultureel Den Haag en deelt naderhand zijn/haar ervaring in een eigen geschreven artikel. Zo ontdek jij alle Haagse culturele highilights.

Fine de fleurs

Dit was nog niet eerder gebeurd – en voor zover ik weet daarna ook niet: in 1750 verscheen een bundel gedichten die alle een ode waren aan de kunstwerken van de “uitmuntende mejufvrouwe Rachel Ruys”. Op de tentoonstelling "In Volle Bloei", ter gelegenheid van het 200 jarig bestaan van het Mauritshuis, hangen een aantal bloemstillevens van deze in Den Haag geboren Rachel Ruys. Ook zijn er werken van andere vrouwelijke kunstenaars zoals Maria van Oosterwijck, Carla Peeters, Judith Leyster, Maria Sibylla Merian en Alida Withoos. Ter gelegenheid van Internationale Vrouwendag vestigt het Mauritshuis met lezingen en rondleidingen de aandacht op deze kunstenaressen. Er is een grote bloemenpracht te bewonderen. Inheems en exotisch. Tulpen, pioenrozen, kievietsbloemen, lelies, margrieten. Kortom: veel. Wat me boeit is de uiterste precisie waarmee de bloemen zijn vastgelegd, de kleuren en de lichtval.

"Het zijn met name de details die me fascineren. Het getuigt van groot meesterschap."
Rachel Ruys Mauritshuis
Rachel Ruys

Echt iets voor vrouwen

In de 17e eeuw maakt het bloemstilleven zijn entree in de schilderkunst. Het genre werd met name voor vrouwen geschikt geacht want er kan in de veilige omgeving van het eigen huis worden gewerkt. Je hoeft er de deur niet voor uit. Althans, dat was de gedachte. Maria Sibylla Merian denkt daar anders over. Zij reist in 1699 op 52 jarige leeftijd naar Suriname, de bootreis duurde twee maanden. In de binnenlanden, de jungle van het Amazonegebied, tekent zij zeer nauwkeurig de ontwikkeling van insecten en vlinders. Zij leverde daarmee een belangrijke bijdrage aan de wetenschap zoals ook de andere vrouwen die zich op botanische afbeeldingen hebben toegelegd. In de vitrines op de tentoonstelling ligt het resultaat te pronken in gedempt licht: grote boekwerken die met elkaar de stand van zaken van de toen verworven kennis ordenen.

Erkenning en rijkdom
Wat me treft is dat deze kunstenaressen internationale erkenningen en roem verworven. Hun werken trokken de aandacht van de adeldom en gekroonde hoofden. Rachel Ruys was bijvoorbeeld jarenlang hofschilder van een keurvorst in Duitsland. Ze werd er goed voor betaald. Sowieso. Een stilleven dat ze maakte in opdracht van een welgestelde koopman kostte naar het huidig prijspeil zo’n 36.000 euro. Ook Maria van Oosterwijck verworf grote welstand. Haar werk trok eveneens de aandacht in de hoogste Europese kringen tot aan zonnekoning Lodewijk XIV. Zij kon het zich dan ook veroorloven aan de Keizersgracht in Amsterdam te wonen en stond met haar vermogen borg voor het losgeld van de in Algiers gegijzelde bemanning van een schip uit Maassluis.

Detail werk Maria van Oosterwijck
Detail werk Maria van Oosterwijck

Verdwenen in de geschiedenis

Kunsthistorica Wendy Fossen vertelt tijdens de rondleiding dat in de 19e eeuw de verdiensten van vrouwelijke kunstenaars uit de kunstgeschiedenis zijn weggeschreven. Ze werden gecanceld. Hoe volstrekt onterecht dat is blijkt wel uit deze tentoonstelling.. Het gevolg is dat grote werken en verdiensten voor de botanische wetenschappen niet zo snel aan vrouwen meer werden toegeschreven. Wendy Fossen verhaalt over de veiling van een werk van Frans Hals, althans werk dat door hem gemaakt zou zijn. Nadat het schilderij was gereinigd dook de signatuur van Judith Leyster op. De koper was zwaar teleurgesteld en de marktwaarde van het werk daalde met 75%. Terwijl de kwaliteit toch echt gelijk bleef.

Zelfstandigheid en keuzevrijheid

Ook wijst Wendy Fossen erop dat de meeste vrouwen ofwel laat trouwden of niet. Op de vraag waar dat aan gelegen zou kunnen hebben antwoordt een van de aanwezigen: “geen tijd”, een ander zegt “geen zin” en weer een ander “geen ware Jacob gevonden”. Een meer voor de hand liggende reden is dat zij vreesden voor wat in hun tijd aan de orde van de dag was: overlijden in het kraambed. Door hun financiële onafhankelijkheid waren deze vrouwen niet aangewezen op een kostwinner. Zij hadden in die zin keuzevrijheid. Wat ook opmerkelijk is, is dat van degenen die wel trouwden nauwelijks tot geen werken van na de huwelijksdatum bekend zijn. Wat me als pijnlijk overkomt gezien de uitbarsting van talent op deze tentoonstelling. Een uitzondering daarop was Rachel Ruys, zij kreeg tien kinderen.

Eyeopener
Al met al waren de werken van deze vrouwelijke kunstenaars voor mij een eyeopener. Verder zijn de persoonlijke geschiedenissen zo boeiend dat het de moeite waard is hun biografieën erop na te slaan.

Praktische info
De tentoonstelling loopt t/m 6 juni 2022. Iedereen met een bloemenvoornaam kan in de maand maart gratis naar het Mauritshuis. Bij de tentoonstelling hoort een mooi geïllustreerde en goed gedocumenteerde catalogus.

Header Cultuuraanjager Jeanne Rutten Mauritshuis
In volle bloei

Trek in meer cultuur?

Den Haag Staat Aan! Het Haagse cultuuraanbod is eindeloos. Hier vind je voor ieder wat wils. Bezoek, geniet en ervaar!

Ontdek meer cultuur
Omhoog