icon-share icon-external icon-chevron icon-arrow icon-list icon-location icon-navigate Sluiten facebook twitter linkedin whatsapp instagram youtube search cloud fog sun light snow rain Locationv2 save icon-chevron-left icon-chevron-right Chat icon-walking-time
Nettie Witte 75 jaar Vrijheid Den Haag door Inge van Mill

Interview: "Er stond altijd een koffertje klaar" - Nettie Witte over Bombardement Bezuidenhout

Bewaren

Op 3 maart is het 75 jaar geleden dat de wijk Bezuidenhout getroffen werd door een verwoestend bombardement. De tentoonstelling ‘De herinnering blijft…’  laat het verhaal zien van het bombardement en van de mensen die het hebben meegemaakt. Zoals de toen 8-jarige Nettie Witte die met haar ouders en broertje naar Voorburg moest vluchten.

Een paar jaar geleden maakten kinderen uit Bezuidenhout in het Diamanttheater een theatervoorstelling over de oorlog. Nettie Witte was een van de bezoekers. ‘Er stond een pan op tafel. Het deksel ging eraf en ik zag dat er allemaal bloembollen in lagen. Wilt u ook proeven? vroegen ze. Nee, dat wilde ik niet. In de oorlog heb ik bloembollen moeten eten. Dat is zo ontzettend vies. Ik wilde die smaak nooit meer proeven.’

Nettie Witte was 3 jaar oud toen in mei 1940 de oorlog uitbrak in Nederland. Samen met haar ouders en broertje woonde ze in de Stuyvesantstraat in Bezuidenhout. Vader was militair en tijdens de oorlog bood hij als blokhoofd eerste hulp bij luchtaanvallen. Hoewel ze nog klein was, kan ze zich nog veel uit die tijd herinneren. Vooral de hongerwinter maakte veel indruk op haar. ‘Mijn moeder trok erop uit om eten te halen: sla, bieten, aardappelen. Dat verstopte ze voor mijn vader. Mijn vader had hongeroedeem. Soms vond hij het eten toch en dan at hij alles op en bleef er voor ons niets over. Dat soort dingen vergeet je je hele leven niet.’ Het allerergste vond ze het dat ze zelfs hun goudvis moesten opeten . ‘En hij smaakte nergens naar, het waren alleen maar graten.’ Ook herinnert ze zich de razzia’s van de Duitsers. ‘Mijn vader had een oproep gekregen om in Duitsland te gaan werken. Hij is op bed gaan liggen en plakte een briefje op de deur. ‘Hier heerst roodvonk’. Daar trapten ze gelukkig in.’

Tijdens de oorlog vielen er regelmatig bommen in de wijk. ‘Zodra we het geluid hoorden van vliegtuigen, moesten we schuilen onder de trap. Soms werd er een huis geraakt.  Veel huizen hadden glas in lood ramen. Die gingen dan kapot. Op straat ging ik stukjes gekleurd glas zoeken om mee te spelen. Je wordt heel creatief.’

​​​​​​​‘Er stond altijd een koffertje klaar’
Nettie Witte
Bombardement Bezuidenhout - Collectie Fotoafdrukken Koninklijke Landmacht
Bombardement Bezuidenhout. Collectie Fotoafdrukken Koninklijke Landmacht

En toen werd het 3 maart 1945. ‘Ik kan me heel weinig van de dag zelf herinneren. Ik weet dat we gevlucht zijn naar Voorburg. Er stond altijd een koffertje klaar. Ik denk dat we daar onderdak vonden bij familie of vrienden.’ Wat ze nog wel goed weet is hoe het was om terug te keren. Als door een wonder was haar ouderlijk huis gespaard gebleven. Maar om hun heen lag alles in puin. ‘Van mijn moeder mochten we niet bij de gebombardeerde huizen spelen. Natuurlijk deden we dat toch. Al die kelders lagen open. We sprongen van muurtje naar muurtje. Maar als ik thuis kwam, zag mijn moeder het kalk op mijn kartonnen schoenen en dan werd ze boos. Het was armoe troef in die tijd. Je had niets meer.’

Na de bevrijding werden de Duitsers door de Canadezen verplicht om het Haagse Bos op te ruimen. ‘Ze marcheerden door de straat op marsmuziek. 20 jaar later was ik met mijn man op vakantie in Duitsland en hoorden we dezelfde muziek. Vreselijk. Ik kon er niet naar luisteren. Mijn vader wilde vanwege de oorlog nooit meer naar Duitsland. Mijn moeder heeft nog wel een keer een reisje langs de Rijn gemaakt.‘

Als 17-jarige ging ze het huis uit. In het TBC-ziekenhuis in Katwijk volgde ze een interne opleiding voor verpleegster. Ze werkte in de verpleging tot haar huwelijk in 1962. ‘Zodra je trouwde werd je ontslagen. Zo ging dat in die tijd. Mijn man werkte bij Siemens en we hadden het goed. Maar toen de kinderen de deur uit waren begon het toch weer te prikkelen.’ Uiteindelijk pakte ze haar oude vak weer op en werkte ze tot haar 60ste bij het Rode Kruisziekenhuis, een kraamkliniek en Tabitha.

Op de jaren in Katwijk na heeft ze altijd in Bezuidenhout gewoond. Haar huidige huis staat zelfs op een historische plek. ‘Vroeger was hier een synagoge. Na de oorlog werd dat een kerk en nog weer later bioscoop Du Midi. Met mijn kinderen ging ik er regelmatig heen.’ Ze heeft van dichtbij meegemaakt hoe de wijk na de oorlog weer werd opgebouwd. Toch dacht ze niet vaak terug aan het bombardement.  ‘Het leven ging door, ik was jong.’

‘Het leven ging door, ik was jong.’
Nettie Witte
Herdenking Bombardement Bezuidenhout
Herdenking bombardement Bezuidenhout (Foto: Fred Leeflang)

Totdat ze in 2008 meedeed aan een verhalentafel over het bombardement georganiseerd door de bibliotheek en het Haags Gemeentearchief. ‘Ik zag die oproep voor de verhalentafel en dacht: waarom zou ik het niet vertellen? Mijn kinderen kennen niet eens al die verhalen. Pas toen kwam het besef hoeveel mensen dit hebben meegemaakt.’

Sindsdien vertelde ze haar verhaal op scholen in Bezuidenhout. En haar kleindochter in Leidschenveen vroeg: oma jij hebt toch ook de oorlog meegemaakt, wil je daar op school over vertellen? Voor de tentoonstelling ‘De herinnering blijft….’ heeft ze een aantal voorwerpen uitgeleend die ze altijd heeft bewaard.  Zoals de lamp die haar vader maakte van een bol die tegen het plafond hing van de verwoeste Wilhelminakerk, ooit het middelpunt van Bezuidenhout.

Ze is blij met de toegenomen belangstelling  voor het bombardement. ‘Ik ga elk jaar naar de herdenking. Ik vind het mooi dat ze ook de scholen hierbij betrekken. Het is belangrijk dat kinderen beseffen wat hier vroeger is gebeurd. Je hebt nu zelfs een app waarop je kunt zien hoe het er vroeger uitzag. Zo komt het nog dichterbij.’

Bombardement Bezuidenhout Verwoestingen - Haags Gemeentearchief
Verwoestingen aan de Juliana van Stolberglaan, foto H.A.W. Douwes, Collectie Haags Gemeentearchief

Tentoonstelling "De herinnering blijft...."

Op 3 maart 1945 werd Bezuidenhout per vergissing gebombardeerd door de Engelse luchtmacht. Het plan was om de V2-installaties van de Duitsers in het Haagse Bos te treffen. In plaats daarvan werd de wijk in het hart geraakt. Meer dan 500 mensen verloren het leven en duizenden mensen raakten dakloos. 3330 huizen, 290 bedrijven, tien openbare gebouwen en vijf kerken werden verwoest.

Sinds 1995 organiseert de stichting 3 maart ’45 een jaarlijkse herdenking. In 2015 is een wandelroute gemaakt met foto’s, filmpjes en verhalen van het straatbeeld voor en na het bombardement. Speciaal voor deze 75 jaar herdenking is een tentoonstelling gemaakt met als titel ‘De herinnering blijft…..’.

Dit artikel verscheen in de Stadskrant van 26 februari.

Alles over de herdenking in Bezuidenhout