Holocaust memorial, Arnaud Roelofsz - 75 jaar vrijheid

“Verdiep je in de verhalen van de Haagse slachtoffers” - Verslag Holocaust Herdenking in Den Haag

Bookmark

Afgelopen zondag is met de Holocaust Memorial het Haagse programma voor 75 jaar Vrijheid officieel gestart. Een indrukwekkende herdenking met adembenemende toespraken, gedichten en muziek die de gevoelige snaar raakte, kreeg al veel belangstelling van publiek en de media. Tijdens de ceremonie werd door wethouder Bert van Alphen, Laura Renberg-Dunkelgrün, Lalla Weiss en Helena Franchimont stil gestaan bij de Haagse slachtoffers.

Holocaust memorial, Arnaud Roelofsz - 75 jaar vrijheid
Vrijheidsambassadeur Leila Prnjavorac interviewt Laura Renberg-Dunkelgrün. Foto: Arnaud Roelofsz

Gewone mensen

“Het begrip van 11.000 Haagse gedeporteerde Joodse mensen is zo moeilijk voor te stellen. Ter referentie; in het ADO Den Haag Stadion passen 15.000 mensen. Verdiep je in de verhalen van deze mensen,”’ sprak Laura Renberg-Dunkelgrün wiens opa en oudoom nooit meer terug kwamen naar Den Haag. “Mensen die onderdeel waren van de Joodse gemeente in Den Haag. Van winkelier tot CEO, van hulpkok tot advocaat. Gewone mensen zoals jij en ik.”

Winkel van Trommel - Holocaust Memorial
Winkel van Familie van Trommel aan de Fahrenheitstraat, bron Hendrik Kouwenberg, Joods Historisch Museum, Jeroen van Zijderveld

Familie van Trommel

Renberg-Dunkelgrün herinnert Maurtis Joseph van Trommel en zijn vrouw Fijtje van Trommel-de Groot. Ze hadden als familie een stoffenzaak op de hoek van de Fahrenheitstraat en het Abeelplein. Ze citeert een verslag van Lena Hoevens, die van 1938 tot 1942 bij de familie werkte. “Ik werkte met veel plezier in de winkel en paste ook op de kinderen Jetty, Annie en Jopie. Soms gingen we wandelen, winkelen of schaatsen. Naast de winkel lag een slagerij. Als personeel hadden we veel lol met de slagersjongens, vooral als meneer en mevrouw van Trommel er niet waren. Op 1 oktober 1942 arriveerde ik voor een dichte deur. Die nacht was de familie van Trommel weggevoerd. Het waren Haagse politieagenten die ze hadden meegenomen.” Maurits Joseph van Trommel is op 24 januari 1945 vermoord. Moeder Fijtje en haar dochters kwamen in 1942 al in Auschwitz om.

Meer info over familie van Trommel
Holocaust memorial, Arnaud Roelofsz - 75 jaar vrijheid
Wethouder Bert van Alphen, midden bij de onthulling van Levenslicht. Foto: Arnaud Roelofsz

Gezicht geven

“Het waren mensen als Sara van Klaveren-Schnitzler,’’ begint wethouder Bert van Alphen zijn speech. “Zij woonde aan de overkant op Spui 144a. Sara was geboren in Rotterdam en kwam nadat haar huwelijk gestrand was in Den Haag wonen. Het liep met Sara niet goed af. In januari 1944 kwam zij om het leven in Auschwitz.” Van Alphen reisde mee met de groep scholieren naar het voormalige concentratiekamp in Polen. “Ik was er voor de eerste keer en ik was verrast door de heftige emoties die het bezoek bij mij opriep. De enorme afmetingen als een centrum van vernietiging en de industriële efficiëntie die het complex uitstraalt, doen je realiseren welke waanzin ten grondslag lag aan deze massamoord zonder weerga.” Hij sluit zijn verhaal af met een citaat van Jules Schelvis, overlevende van de Holocaust. “Het is aan ons om hun levensverhalen te reconstrueren en een gezicht te geven. En komende generaties weten welk verschrikkelijk lot hen trof. Ook als de ooggetuigen er niet meer zijn.”

Bekijk de video van het bezoek van Bert van Alphen met Haagse scholieren aan Au…
Helena Franchimont - 75 jaar Vrijheid Den Haag - Arnaud Roelofsz
Helena Franchimont spreekt op Holocaust Memorial Den Haag. Foto: Arnaud Roelofsz

Mamie's verhaal

Vrijheidsambassadeur Helena Franchimont stond stil bij het verhaal van haar Mamie (oma) Theresia Crasa Wagner. Op de vlucht voor het regime in Duitsland kwam de familie Wagner in 1938 aan in Nederland. In 1942 zijn ze vast in een huis gaan wonen aan de Veenkade omdat ze niet meer mochten rondreizen. Ze citeert het verhaal van haar oma: "Op 16 mei 1944 werd mijn vader 's ochtends vroeg wakker, omdat er op de deur werd gebonkt. Hij deed de deur open, en er stonden allemaal Hollandse politieagenten, met geweren, die ons uit de huizen sleurde." Ze zouden alleen zijn opgepakt om hun papieren na te laten kijken, maar werden via Westerbork werden naar Auschwitz gedeporteerd. Haar oma heeft hier van 21 mei tot eind augustus 1944 gezeten.

"Ze werd hier gescheiden van haar familie. Omdat zij via Birkenau naar Ravensbruck werd overgeplaatst, heeft ze het overleefd,'' vertelt Helena verder. "Mijn oma's moeder, broertje en zusjes zijn in Auschwitz achtergebleven, haar vader zag ze voor het laatst in Birkenau." Ze citeert: "In Ravensbruck heb ik alleen maar zigeuners gezien. Het leven was daar heel slecht. We moesten de hele dag blijven staan, vooral SS-vrouwen. En je kreeg op je sodemieter, met knuppels ervan langs." Als familie hadden ze afgesproken dat ze na de bevrijding allemaal terug zouden gaan naar Den Haag. "Mijn oma was de enige die terugkeerde. Met één broer die ondergedoken heeft gezeten had ze een weerzien. De rest van het gezin, ze waren met 14, keerde niet meer terug." 

Herdenking

De ceremonie werd afgesloten met een herdenking bij het Joods monument waar de Haagse Rabbijn het gebed sprak en onthulling van Levenslicht, een tijdelijk monument van Daan Roosegaarde. Op 4 mei is er ook een herdenking bij het Joods monument. 

 

Bekijk een reportage van Omroep West van de herdenking
Holocaust memorial, Arnaud Roelofsz - 75 jaar vrijheid
De Haagse Rabbijn houdt het gebed bij de Haagse holocaust herdenking. Foto: Arnaud Roelofz

Over de sprekers

  • Bert van Alphen is wethouder Gemeente Den Haag.
  • Helena Franchimont is Haagse vrijheidsambassadeur, kleindochter van een Auschwitzoverlevende en bestuurder van Stichting Sinteza. 
  • Lalla Weiss is dochter van Sintileider Hannes Weiss en zet zich al jaren in voor de rechten van de Sinti en Romagemeenschap in Nederland bij LSRO. 
  • Laura Renberg-Dunkelgrün is bestuurslid van de Liberaal Joodse Gemeente Den Haag en event manager bij Stichting Maccabi NL.