Spinoza Oktobermaand 2026

Den Haag heeft een internationale denker in huis: Benedictus de Spinoza. Tijdens de zesde SPINOZAMAAND staat het leven en gedachtegoed van deze 17e-eeuwse filosoof centraal. Ontmoet Spinoza rond het Spuiplein en bezoek zijn voormalige woonhuis in het SpinozaKwartier.

Ontdek het gedachtegoed van Spinoza

Tijdens de SPINOZAMAAND zijn er lezingen, theater, debatten, workshops, rondleidingen en filosofische vaartochten. Ontdek wat Spinoza’s ideeën over de eenheid van mens en natuur, ethiek, tolerantie en persoonlijk en collectief levensgeluk vandaag kunnen betekenen.

Spinoza op verschillende plekken in Den Haag

De SPINOZAMAAND vindt ook plaats op verschillende Haagse locaties. Bij Podium aan Zee wordt Spinoza’s Ethica verteld met jazz. In Park Madurodam onthult de burgemeester een miniatuurversie van het Haagse Spinoza standbeeld.

Open Spinozahuis

Van 3 tot en met 31 oktober is Domus Spinoza iedere middag geopend van 14:00 tot 17:00 uur. Bezoek het woon-, werk- en sterfhuis van Benedictus de Spinoza aan de Paviljoensgracht in het SpinozaKwartier.

In dit huis voltooide Spinoza zijn levenswerk Ethica. Tijdens je bezoek hoor je meer over zijn leven in Den Haag, zijn geestverwanten en tegenstanders en zijn contacten met filosofen uit binnen- en buitenland. Het Team Open Domus geeft uitleg over zijn leven en werk.

Ook de Spinozatuin is te bezoeken. Hier staat een bronzen buste van Spinoza uit 1931, gemaakt door beeldhouwer Alfred Hüttenbach. Boven de poortdeur is de Ethica-muurtekst te zien.

Meer informatie over de geschiedenis van het huis en de tuin is te vinden via de website van Spinoza Den Haag.

Programma Spinoza Oktobermaand

Tijdens de Spinoza Oktobermaand staat het leven en gedachtegoed van Benedictus de Spinoza centraal. Op verschillende locaties in Den Haag en Voorburg zijn lezingen, film, theater, muziek, debatten en andere activiteiten. Thema’s als vrijheid, democratie, tolerantie, geluk, wetenschap, natuur en zingeving komen vanuit verschillende invalshoeken aan bod.

Spinoza aan het Spui

De maand biedt onder meer een boekpresentatie en filmvertoning rond Spinoza. In de Centrale Bibliotheek presenteert professor Wiep van Bunge het boek Spinoza. Een Haags portret. Hierin staan de zeven jaren centraal waarin Spinoza in Den Haag woonde, naast zijn tijd in Amsterdam, Rijnsburg en Voorburg. Daarna wordt in Pathé de documentaire Spinoza. Een vrije denker van Robin Lutz vertoond. De film gaat in op Spinoza’s ideeën over vrijheid, vrede, democratie en tolerantie. Na afloop gaan Robin Lutz en Wiep van Bunge met het publiek in gesprek.

Spinoza, Huygens en wetenschap

In Huygens Museum Hofwijck in Voorburg vertelt gids Bob Commerell over Spinoza en Christiaan Huygens. De twee geleerden waren tijdelijk buurtgenoten en deelden hun belangstelling voor fysica, optica, natuurkunde, wiskunde en het slijpen van lenzen. Na de lezing is er gelegenheid om het museum en de tuin te bezoeken.

Ook wetenschap komt terug in de lezing Sterrenstof zijn wij in de Koninklijke Bibliotheek. Sterrenkundige Margot Brouwer verbindt inzichten uit kosmologie en biologie met filosofie. Daarbij staat ook Spinoza’s gedachte over de eenheid van mens en natuur centraal.

Theater en muziek

In de Nieuwe Kerk wordt Spinoza vertolkt door acteur Bart Bijnens. In de theatrale lezing Spinoza geeft een lezing! vertelt hij over Spinoza’s leven, zijn verbanning en zijn ideeën over levensgeluk, vrijheid van meningsuiting, democratie en verdraagzaamheid. Hij slijpt lenzen en zingt Spinozistische teksten op Sefardische melodieën, begeleid door violist Janneke van Prooijen.

Bij Podium aan Zee in Scheveningen wordt Spinoza’s Ethica gecombineerd met jazz. Filosoof Han van Ruler bespreekt de vijf delen van het werk. Het Spinoza Jazz Quartet onder leiding van saxofonist Ben van den Dungen reageert hier muzikaal op.

Geluk, levensbeschouwing en kennis

Tijdens de duo-lezing Spinoza en Geluk onderzoeken filosoof Tinneke Beeckman en psycholoog Ap Dijksterhuis wat Spinoza onder geluk verstond en hoe zijn ideeën zich verhouden tot inzichten uit de moderne psychologie.

Bij In de ban van Spinoza? bekijken filosoof Stine Jensen, rabbijn Marianne van Praag en filosoof Frederico Minzoni het gedachtegoed van Spinoza vanuit een atheïstische, joodse en boeddhistische achtergrond. Yoram Stein leidt het gesprek.

Ook het spinozisme zelf komt aan bod. Emeritus-hoogleraar Spinoza-studies Henri Krop bespreekt Spinoza’s drie kennisbronnen en gaat in het bijzonder in op de betekenis van intuïtie.

Tijdens Boeddha en Spinoza – Twee wegen naar bevrijding in roerige tijden vergelijkt filosoof en spinozist Peter van Hooft de denkwerelden van Spinoza en Siddhartha Gautama. De activiteit bestaat uit een lezing, bespreking en workshop.

Spinoza in Madurodam

In Madurodam staat de betekenis van Spinoza voor burgerschap en educatie centraal. Filosoof en historicus Siebe Thissen spreekt over Spinoza in beeld en Corina Nagtegaal gaat in op de relatie tussen Spinoza en burgerschap. Ook wordt het Spinoza Doeboek gepresenteerd. Burgemeester Jan van Zanen en de burgemeester van Madurodam ontvangen het eerste exemplaar. Daarna wordt in het park een miniatuurversie van het Haagse Spinoza standbeeld onthuld.

Haagse Vrijdenkers

De Spinoza Oktobermaand sluit af met het symposium Haagse Vrijdenkers in de Nieuwe Kerk. Hier worden filosoof Benedictus de Spinoza, wetenschapper Christiaan Huygens en politicus Johan de Witt met elkaar in verband gebracht.

Planetair wetenschapper Daphne Stam, filosoof Yoram Stein en historisch letterkundige Jean-Marc van Tol bespreken hun ideeën op het gebied van wetenschap, zingeving en politiek. Daarbij gaat het ook over de vraag wat vrijdenken vandaag betekent. Filosoof Floris Schleicher leidt het gesprek.