icon-share icon-external icon-chevron icon-arrow icon-list icon-location icon-navigate Sluiten facebook twitter linkedin whatsapp instagram youtube search cloud fog sun light snow rain Locationv2 save icon-chevron-left icon-chevron-right Chat
Kerken

Oud-katholieke schuilkerk

Juffrouw Idastraat 7, 2513 BE Den Haag
Bewaren
Bewaren

Wie rustig door de stille Juffrouw Idastraat kuiert, zou nooit vermoeden dat er achter de gevel van nummer 7 een schitterende barokke kerk verborgen ligt: een schuilkerk uit de tijd dat de katholieke mis verboden was. Dit pareltje is een van de best bewaarde geheimen uit het Hofkwartier en absoluut een bezoekje waard.

Klopjes
We schrijven 1578 als het protestantisme dé godsdienst wordt in Nederland. De katholieken moeten zich voor hun geloofsbelijdenis terugtrekken op zolders en andere geheime plekken. In deze tijd ontstaan er in Den Haag verschillende schuilkerken. Zo ook aan de Juffrouw Idastraat, de straat die genoemd is naar een van de zogeheten klopjes. Dit zijn in die tijd de vrouwen die bij katholieken aankloppen om ze te waarschuwen als er een geheime mis wordt gehouden.

Kerk achter het voorhuis
Een eeuw later is de ban op het katholicisme wat versoepeld, maar helemaal vol in het zicht mag de mis nog niet worden opgedragen. Pastoor Willem Frederik van Dalenoord, die missen leest in zijn zolderkamer, mag een nieuwe kerk bouwen achter het voorhuis van Juffrouw Idastraat 7. Hij moet daarvoor een flinke zak met geld neertellen, maar dan heb je ook wat: een prachtige witte kerk vol ornamenten met een rijk bewerkt eikenhouten preekgestoelte, een imposant altaarstuk, een fraaie trompe l’oeil, een koofplafond met Italiaans stucwerk, waarschijnlijk van de hand van Josef Bollina, en nog veel meer adembenemends.

Inspiratie door Marot
Op 20 december 1722 wordt de kerk in gebruik genomen. Dat moet een feestelijke gebeurtenis zijn geweest. De schuilkerk is nog niet helemaal klaar, er wordt nog een jaar of tien aan getimmerd, maar de basis is er. Waarschijnlijk is Nicolaas Kruysselbergen de bouwmeester. Hij heeft zich nadrukkelijk laten inspireren door de in die tijd beroemde architect Daniël Marot, op wiens naam ook het Oude Stadhuis staat.

De bouw is nogal een familieaangelegenheid, want twee broers van Kruysselbergen maken de altaarkast en het schilderwerk daarvan. Voor het indrukwekkende schilderij is Matthias Terwesten aangetrokken, in die tijd een succesvolle kunstenaar.

Rijke versierselen
De preekstoel dateert uit 1728, maar wordt daarna nog veranderd. Jean Baptist Xavery ontwerpt aanvankelijk drie medaillons met daarop geloof, hoop en liefde, die hij later vervangt door vier kerstvoorstellingen, aangevuld met engeltjes. In 1743 bemoeit Pieter van der Speck zich vervolgens met het klankbord, dat hij wijzigt en nog uitbundiger versiert.

Ook opvallend is de marmeren doopvont die achter een rijk geornamenteerd, handgesmeed hekwerk staat en vergezeld wordt door een zeldzame tinnen Paaskandelaar. Kijk vooral ook even naar rechts: wat lijkt op een reliëf is – echt waar! – een schildering van de hand van Jacob de Wit. Zijn kunstwerken worden in zijn tijd ‘Witjes’ genoemd, zo beroemd is hij om zijn trompe l’oeils.

Orgeleenheid
Een van de pronkstukken is het orgel van Rudolph Garrels, waarvan er nog maar drie bestaan. Dit exemplaar, het oudste orgel dat Den Haag rijk is, dateert uit 1727. Het heeft heel wat meegemaakt. Als er andere ideeën zijn gaan leven over een orgelklank, komt er in 1910 in de schuilkerk een romantisch instrument van Spit. Het hoofdwerk van het Garrels-orgel belandt in de Mariakerk in Vollenhove en het rugwerk bij de Nederlandse Protestantenbond in Zeist.

Als de Vollenhovense kerk in 1976 in andere handen overgaat, komt het hoofdwerk weer beschikbaar. Ook het rugdeel blijkt weer terug te kunnen komen. Orgelfanaten zamelen het ontzagwekkende bedrag van ruim 6,5 ton aan guldens in en brengen dit unieke instrument als eenheid geheel gerestaureerd vanaf 1994 weer tot klinken op de oorspronkelijke plaats.

Oud-katholiek
De schuilkerk is een oud-katholieke kerk. In de tijd waarin deze schuilkerk wordt opgetrokken, bestaat er een zinderende spanning tussen de Nederlandse katholieken en Rome. De Nederlanders willen meer zelfbestuur, maar de paus zit dat niet zitten. Hier in de Bisschopskamer aan de Juffrouw Idastraat, de kamer voor de schuilkerk, ontstaat er een scheuring in de katholieke kerk. Dat gebeurt in 1723, precies een jaar nadat de schuilkerk in gebruik is genomen. De oorzaak is het feit dat in Utrecht een bisschop wordt benoemd waar het Vaticaan faliekant op tegen is. De oud-katholieken vormen tot op heden een eigen groepering, al is de relatie met de ‘gewone’ katholieken helemaal hersteld.

Bereikbaarheid

De Oud- Katholieke schuilkerk van de H.H. Jacobus en Augustinus ligt in de binnenstad van Den Haag en is met verschillende vervoersmiddelen goed bereikbaar. De auto biedt uitkomst voor bezoekers van buiten de stad, via de N44, de A4, A12 en A13. Parkeren kan bij de parkeergarages in de buurt. Daarnaast is de Oud- Katholieke schuilkerk ook bereikbaar met het openbaar vervoer. Vanaf het Centraal Station zijn er meerdere mogelijkheden om naar de schuilkerk te komen. Tram 1 en 17 stoppen in de nabijheid van de Oud- Katholieke schuilkerk van de H.H. Jacobus en Augustinus.